Spierbevangenheid/'Tying Up' Voorkomen

Wist je dat sportpaarden altijd het risico lopen spierbevangen te raken? Spierbevangenheid, ook wel 'Tying Up' genoemd, is een brede term die een grote verscheidenheid aan spieraandoeningen omschrijft, waar het sportpaard last van kan hebben. Ipos Technogy's Trainingsapp kan helpen deze te voorkomen. De App helpt je om te zien waar je genoeg tijd moet inplannen voor een warming up en cooling down, wat kan helpen voorkomen dat je paard spierbevangen raakt. Daarnaast laat te App je zien hoe intens je training was voor je paard, zodat je het krachtvoer kan aanpassen aan je dagelijkse training. Zo krijgt je paard alleen het voer dat het daadwerkelijk nodig heeft. Spierbevangenheid kan in veel gevallen worden voorkomen met minder werk en minder krachtvoer.

Paard met lichte spierbevangenheid

De Ipos Technology Trainingsapp houdt de dagelijkse training bij en berekent hoe intensief het was voor je paard. Deze zal voor de volgende dag een minder intensieve training adviseren, als de training van die dag een hoge intensiteit had. Dit betekent echter niet dat je paard op stal moet blijven staan. Het betekent dat je paard actief in beweging moet zijn, maar met een lagere intensiteit om bijvoorbeeld spierbevangenheid te voorkomen. In deze blog verkennen we wat spierbevangenheid is, waardoor het wordt veroorzaakt, wat de symptomen zijn, hoe lang je paard nodig heeft voor herstel en hoe je het kunt voorkomen, en we geven je een checklist voor wat te doen als je paard spierbevangen is.


Prevalentie

Spierbevangenheid komt bij veel verschillende paardenrassen voor. Het wordt het meest gezien bij renpaarden (met 6% meer risico dan andere paarden) en polopony's (met 13% meer risico dan andere paarden). Wereldwijd worden tussen 5% en 7% van de volbloedpaarden ieder jaar getroffen door spierbevangenheid. Twee- en driejarige paarden in training hebben hier het vaakst last van. Daarbij zijn de symptomen bij merries en nerveuze paarden vaak heviger dan bij hengsten en rustigere paarden. Over het algemeen missen spierbevangen paarden zes dagen per episode.


Wat is spierbevangenheid?

Spierbevangenheid, ook wel 'Tying Up' genoemd, is een brede term die vaak wordt gebruikt om een grote verscheidenheid aan spieraandoeningen te omschrijven, waar het sportpaard last van kan hebben. Andere namen die aan dit syndroom worden gegeven zijn 'exertional rhabdomyolysis syndrome' (ERS), 'exertional rhabdomyolysis' (ER), maandagziekte, azoturie en 'set-fast'.


In het verleden moesten paarden doordeweeks hard werken op het land en kregen rust in het weekend. In het weekend kregen ze echter nog steeds dezelfde hoeveelheid voer. Nu ontwikkelen paarden regelmatig stofwisselingsproblemen, omdat ze vaak een verschillend evenwicht hebben tussen beweging en voer.


De energie die een paard verkrijgt, wordt gebruikt door de spieren. Een paard dat veel beweegt zal meer energie nodig hebben dan een paard dat niet veel beweegt (bijvoorbeeld een paard dat veel op stal staat). De energie die een paard gebruikt, moet in evenwicht staan tot de energie dat het binnenkrijgt. Wanneer een paard energie gebruikt en een overschot vasthoudt, dat niet wordt gebruikt en verbrand zoals dat normaal zou gebeuren, of als er niet genoeg zuurstof kan worden aangevoerd om (het overschot aan) energie naar behoren te verbranden, wordt de homeostase van calcium in de cellen onderbroken. Dit calcium is nodig voor spieraanspanning. Als het niet teruggefilterd kan worden, kan de spier niet ontspannen. Het gevolg is mechanische stress en schade aan het spierweefsel. Daarbij worden andere stoffen vrijgegeven. Dit alles leidt tot spierbevangenheid.

Wat veroorzaakt spierbevangenheid?

Er zijn meerdere oorzaken voor spierbevangenheid, maar het resultaat is hetzelfde - kramp in de spieren van het paard. De mogelijke oorzaken vind je hieronder:

1. Verlies van elektrolyten door buitensporig zweten

- Dit kan voorkomen, omdat het paard onder te veel spanning staat (wat aangeboren zou kunnen zijn).

- Training was te zwaar, vooral als het paard een slechte conditie heeft of niet gezond is.

2. Het paard kreeg het door weeromstandigheden tijdens of na de training koud (waarbij het paard te snel afkoelt na een training en er spierkramp ontstaat).

3. Het paard heeft een stofwisselingsziekte.

4. Het paard heeft een tekort aan Vitamine E of Selenium.

5. De meest voorkomende oorzaak is dat het paard te veel krachtvoer of graan heeft gegeten

- Het paard krijgt relatief te veel koolhydraten binnen voor de hoeveelheid beweging.

6. Aangeboren factoren:

- PSSM1 (Polysaccharide Storage Myopathy) vooral gezien in Quarter Horses, Paints, Appaloosa's, Tinkers, Haflingers en koudbloedpaarden.

o Paarden met PSSM1 hebben problemen met de opslag van suiker in het lichaam.

o Bij deze aandoening wordt suiker veel sneller dan normaal uit het bloed opgenomen en getransporteerd naar de spieren.

o Er wordt ook veel glycogeen opgebouwd in de spieren, wat de energiehuishouding verstoort tijdens beweging, en ervoor zorgt dat ze sneller spierbevangen raken dan andere paardenrassen.

- PSSM2 (Polysaccharide Storage Myopathy) is een dominante, progressieve spierafbraakziekte, veroorzaakt door een fout in de opbouw van de keten van aminozuren in de spiercellen.

o Chronisch probleem met eiwitopname/-productie dat resulteert in spierafbraak.

o Paarden met PSSM2 zijn extreem gevoelig voor een negatieve stikstofbalans, welke kan worden veroorzaakt door ontsteking, zware stress, vaccinaties, blessures, virussen en soms zelfs door chemisch ontwormen.

Wat zijn de symptomen?

De symptomen van spierbevangenheid kunnen worden gecategoriseerd als licht, matig en zwaar. Er is ook een verschil tussen acute en chronische spierbevangenheid.


De symptomen van lichte spierbevangenheid zijn: de rug wegdrukken, langzamer bewegen en stijfheid in de achterbenen. Paarden met matige spierbevangenheid hebben meer moeite met lopen, bewegingen zijn stijver en meer samengetrokken, en er is spierkramp te zien. Spierkramp voelt hetzelfde voor een paard als voor een mens. Paarden die lijden aan de laatste categorie spierbevangenheid (zwaar) kunnen niet bewegen, zweten enorm, hebben een verhoogde temperatuur van tot wel 40ºC – 40.5ºC, hebben een dramatische verhoogde hartslag en ademhaling, en het is ook mogelijk dat hun urine een donkerrode kleur heeft. Dit komt voor als de kramp ernstig genoeg is dat er myoglobine wordt vrijgegeven door de beschadigde spier, wat via het bloed in de nieren terecht komt, en zo in de urine. Dit kan ernstige nierproblemen opleveren. De spiergroepen over de rug en achterhand van het paard kunnen hevig samentrekken. De spieren trekken samen en ontspannen niet. Het paard ervaart pijn, en als je met je handen aan beide kanten van de ruggengraat op de spieren drukt, voelen ze zo hard als steen. In sommige gevallen kan spierbevangenheid leiden tot de dood, als er nierfalen optreedt.


Verschil tussen spierpijn en kramp

Niet ieder paard dat spierpijn of spierkramp heeft na het bewegen, raakt spierbevangen. In het algemeen is er een verschil tussen spierpijn en kramp. Ook is er een verschil tussen acute en chronische spierbevangenheid.

1. Spierpijn is een te verwachten gevolg van sporten en het is gezond. Het is meestal op zijn ergst 24-72 uur na een activiteit. Het is het gevolg van veilige, kleinschalige beschadiging van spierweefsel, en het zorgt ervoor dat spieren strak aanvoelen met lichte pijn. Bewegen kan een beetje oncomfortabel voelen, maar het bewegen en voorzichtig oprekken van de spieren helpen ook om de spierpijn te verminderen.

2. Spierkramp is een plotselinge en onvrijwillige samentrekking van één of meer spieren en is pijnlijk. Kramp komt voor na lange periodes van beweging of fysiek werk, en dehydratatie. Goed stretchen voor en na beweging voorkomt kramp.

- Acute spierbevangenheid: deze klassificatie heeft betrekking op paarden die in zeldzame gevallen een episode van algemene spierbevangenheid ervaren. Dit houdt gewoonlijk stijfheid van de spieren en kramp in.

- Chronische spierbevangenheid: Dit is wanneer paarden herhaaldelijk episodes van spierbevangenheid ervaren, waarbij de eerste episode meestal op jonge leeftijd gebeurt. Dit kan een behoorlijk probleem zijn, en herhaaldelijke aanvallen van spierbevangenheid kunnen onomkeerbare spierbeschadiging veroorzaken.


Hoe lang gaat herstel duren?

Als een paard een lichte of matige episode van spierbevangenheid doormaakt, is het belangrijk hem warm te houden en alleen ruwvoer te geven, stress en tocht te minimaliseren, en geen krachtvoer te geven tot alle afvalproducten van de stofwisseling zijn uitgescheiden door het lichaam. Het paard moet een week boxrust krijgen. Als het paard in de box loopt, kan er meerdere keren aan de hand mee gestapt worden, minstens 10-15 minuten per keer. Om zeker te weten dat het paard herstelt, is het beter om bloed af te laten nemen, om de hoeveelheid spierenzymen te meten die zich nog in het bloed bevinden. Als dit er goed uitziet, mag het paard weer een beetje draven. Hersteltraining gaat over langzaamaan opbouwen, want een terugval is natuurlijk een mogelijkheid. Met name moet het krachtvoer worden aangepast aan het werk dat het paard doet.


Hoe kan spierbevangenheid worden voorkomen?

Het belangrijkste is dat je paard actief moet blijven bewegen na dagen van zwaar werk, en niet stilstaan in de stal. Het beste is om het paard buiten in de wei of op een grasloze paddock te zetten, waar het vrij kan bewegen, of om een stapmolen te gebruiken. De spieren hebben rust nodig om te herstellen, maar dat betekent niet dat je paard op stal moet blijven staan. Lichte beweging helpt bij herstel. Daarbij moet het krachtvoer worden gereguleerd voor die dag, zodat er geen overschot aan voedingsstoffen wordt gevoerd. Op deze manier kunnen de afvalproducten van de stofwisseling veel beter worden afgevoerd uit de spieren van het paard, en wordt de kans op nog een episode van spierbevangenheid dus enorm verkleind.

Daarnaast moet er altijd genoeg tijd gemaakt worden voor een goede warming-up en cooling-down binnen elke trainingssessie.

Aan de hand stappen

Zet je paard buiten in de wei

Buitenzetten in een grasloze paddock kan ook een goede oplossing zijn, als je geen wei tot je beschikking hebt.


Simpele checklist voor spierbevangenheid:

· Stop met beweging geven aan het paard en verplaats het naar een stalbox. Dwing het paard niet te lopen.

· Bel je dierenarts.

· Doe het paard een deken op, als het weer fris is.

· Stel vast of het paard uitgedroogd is door overmatig zweten. Als je een stukje huid vastpakt, zou het terug moeten springen, en het speeksel van het paard zou nat moeten zijn, niet kleverig.

· Bied vloeistoffen aan - regelmatig kleine slokjes water. Elektrolyten (kalium, natrium en chloride) kunnen aan het drinkwater worden toegevoegd, als het paard dit lekker vindt. Er moet altijd gewoon drinkwater beschikbaar zijn als alternatief. Als het paard uitgedroogd is, kan je dierenarts intraveneuze vloeistoffen geven. Zodra hij is afgekoeld, kan het paard vrije beschikking krijgen tot water.

· Verlicht spanning en pijn. Het kan zijn dat je dierenarts medicatie voorschrijft.

· Haal graan en voer weg; bied alleen hooi aan totdat de symptomen verdwijnen.

· Aan de hand stappen of buitenzetten in een kleine paddock is goed, zodra het paard vrij kan lopen, meestal binnen 12-24 uur.

· Wanneer de creatine kinase (een enzym in het bloed) normaal is, breng dan langzaamaan het werkniveau van het paard weer op peil.

· Als het probleem zich opnieuw voordoet, laat het paard dan onderzoeken voor een specifieke oorzaak van de spierbevangenheid.

· Denk erover na om het dieet aan te passen, minder graan en meer vet te voeren, en ervoor te zorgen dat de opname van mineralen in evenwicht is. Verhoogde niveaus van Vitamine E, Selenium en Magnesium kunnen ook nuttig zijn (bespreek dit met een voedingsdeskundige).


Bronnen:

· Barrey, et al., 2012. “Transcriptome analysis of muscle in horses suffering from recurrent exertional rhabdomyolysis revealed energetic pathway alterations and disruption in the cytosolic calcium regulation.” Animal Genetics 43, 271–281.

· Harris, P. (1991). “The equine rhabdomyolysis syndrome in the United Kingdom: Epidemiological and clinical descriptive information.” British Veterinary Journal, 147(4), 373–384.

· https://doi.org/10.1016/0007-1935(91)90011-b

· Harris, P., & Snow, D. H. (1986). “Tying up the loose ends of equine rhabdomyolysis.” Equine Veterinary Journal, 18(5), 346–348. https://doi.org/10.1111/j.2042-3306.1986.tb03650.x

· Hygain. 2019. “What is Tying up in horses?”

· https://www.hygain.com.au/tying-horses/

· Isgren et al. 2017. “Epidemiology of Exertional Rhabdomyolysis Susceptibility in Standardbred Horses Reveals Associated Risk Factors and Underlying Enhanced Performance.” https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2904368/

· (In Dutch) van Gulik, I. (2014). Spierbevangenheid (tying-up, maandagziekte) bij paarden. Geraadpleegd van https://www.paardenarts.nl/kennisbank/spierbevangenheid-tying-up-maandagziekte/

· (In Dutch) Pavo geeft advies. (z.d.). Spierbevangen paard? Handige voedingstips |

· https://www.pavo.nl/advies/voeding-en-training/spierbevangenheid

· (In Dutch) Universiteit Utrecht. (2019). PSSM bij het paard: wetenschappelijke feiten op een rij. https://www.uu.nl/nieuws/pssm-bij-het-paard-wetenschappelijke-feiten-op-een-rij

· Valberg, S. (2002). “Tying up in horses.”

· http://www.nzerf.co.nz/sites/default/files/files/Tying-Up%20in%20Horses.pdf

· (In Dutch) Van Dam, M. (2018). Voedingsgerelateerde spierpathologie bij het paard. https://lib.ugent.be/fulltxt/RUG01/002/481/413/RUG01-002481413_2018_0001_AC.pdf

· (In Dutch) Van Hiromasa, et. al . (1978). Diagnostische significantie van serum en urine myopigment niveaus in het koppelsyndroom van renpaarden.

· https://www.jstage.jst.go.jp/article/jes1977/1978/15/1978_15_79/_article/-char/ja/

· Van Valberg, S. J. (2012). “Exertional Rhabdomyolysis: Diagnosis and Treatment.” http://www.itarget.com.br/newclients/abraveq2012/down/2012/weva/430.pdf